Zonnepanelen op oost, west of zuid: wat is het beste?

Zonnepanelen op oost, west of zuid kunnen allemaal een goede opbrengst leveren. Panelen op het zuiden produceren per paneel meestal de meeste elektriciteit. Een oost-westopstelling verdeelt de productie beter over de dag en kan daardoor beter aansluiten bij het stroomverbruik van een huishouden.

Welke richting het beste is, hangt niet alleen af van de totale jaaropbrengst. Ook de hellingshoek, beschikbare dakruimte, schaduw, het moment waarop je stroom gebruikt en het aantal panelen spelen mee.

In dit artikel vergelijken we zonnepanelen op het oosten, westen en zuiden en lees je hoe je de beste indeling voor jouw dak bepaalt.

Wat is kort gezegd de beste richting?

Wil je met een vast aantal zonnepanelen de hoogst mogelijke jaaropbrengst behalen? Dan is een schaduwvrije opstelling op het zuiden met een gunstige hellingshoek meestal de beste keuze.

Wil je de productie beter over de ochtend en middag verdelen? Dan kan een combinatie van oost en west aantrekkelijker zijn.

De belangrijkste verschillen zijn:

• zonnepanelen op het oosten produceren vooral in de ochtend;
• zonnepanelen op het zuiden hebben de hoogste productie rond het middaguur;
• zonnepanelen op het westen produceren relatief meer in de middag en vroege avond;
• een oost-westopstelling heeft een bredere maar lagere productiepiek;
• een zuidopstelling heeft meestal een kortere en hogere productiepiek.

Er bestaat daarom geen richting die in iedere situatie automatisch de beste keuze is.

Hoe wordt de richting van zonnepanelen bepaald?

De richting waarin zonnepanelen wijzen, wordt de oriëntatie genoemd. Deze wordt bepaald ten opzichte van het zuiden.

Bij technische berekeningen wordt hiervoor vaak een azimuthoek gebruikt:

• zuiden is 0 graden;
• oosten is min 90 graden;
• westen is plus 90 graden;
• noorden is 180 graden.

Voor een globale beoordeling hoef je de exacte hoek meestal niet zelf te bepalen. Met een kompas, satellietbeeld of digitale dakscan kun je de richting van het dak inschatten.

Let op dat de voorkant van een woning niet altijd dezelfde richting heeft als de straat. Controleer daarom de werkelijke richting van ieder dakvlak.

De Europese Commissie biedt met PVGIS een gratis hulpmiddel waarmee de verwachte maand- en jaaropbrengst voor verschillende richtingen en hellingshoeken kan worden berekend.

Hoeveel invloed heeft de richting op de opbrengst?

Milieu Centraal gebruikt een opbrengsttabel waarin de beste combinatie van richting en hellingshoek op 100 procent wordt gesteld. De percentages laten zien hoeveel zonlicht een paneel bij een andere ligging ongeveer kan benutten.

Indicatieve opbrengst per richting en hellingshoek

Een bijna vlak paneel is minder gevoelig voor de windrichting. Naarmate het dak steiler wordt, wordt het verschil tussen een zuidelijke en noordelijke ligging groter.

Zonnepanelen op het zuiden

Een zuidopstelling ontvangt rond het middaguur meestal het meeste directe zonlicht. Daardoor wordt per geïnstalleerde wattpiek vaak de hoogste jaaropbrengst behaald.

De belangrijkste voordelen zijn:

• een hoge opbrengst per paneel;
• een hoge opbrengst per geïnstalleerde wattpiek;
• een voorspelbare productiepiek rond het midden van de dag;
• een gunstige ligging wanneer de dakruimte beperkt is;
• een eenvoudige installatie als alle panelen dezelfde richting hebben.

Een mogelijk nadeel is dat veel productie op hetzelfde moment plaatsvindt. Rond het middaguur kan de woning relatief weinig elektriciteit gebruiken, terwijl de zonnepanelen juist op maximaal vermogen produceren.

Het overschot wordt dan teruggeleverd aan het elektriciteitsnet. Dat hoeft technisch geen probleem te zijn, maar de financiële waarde van teruggeleverde stroom kan lager zijn dan de waarde van stroom die je direct zelf gebruikt.

Een hoge middagpiek kan er bovendien voor zorgen dat de omvormer op zeer zonnige momenten zijn maximale vermogen bereikt. Ook kan de netspanning in een buurt met veel zonnepanelen oplopen, waardoor een omvormer tijdelijk terugregelt of uitschakelt.

Dat betekent niet dat zonnepanelen op het zuiden ongunstig zijn. De hoge jaaropbrengst blijft een belangrijk voordeel.

Zonnepanelen op het oosten

Zonnepanelen op het oosten beginnen vroeg op de dag elektriciteit te produceren. De hoogste opbrengst ontstaat meestal in de ochtend.

Deze ligging kan goed passen bij huishoudens die ’s ochtends relatief veel stroom gebruiken. Denk aan:

• elektrisch koken;
• douchen met een elektrische boiler;
• het verwarmen van de woning met een warmtepomp;
• een vaatwasser of wasmachine;
• thuiswerken;
• het laden van een elektrische auto na een nachtdienst.

Na het middaguur neemt de productie van een zuiver oostgerichte installatie sneller af. In de late middag en avond leveren de panelen minder dan een westgerichte installatie.

De jaaropbrengst per paneel is meestal lager dan bij een gunstige zuidopstelling. Hoe groot het verschil is, hangt sterk af van de hellingshoek. Bij een flauwe helling is het opbrengstverschil kleiner dan bij een steil dak.

Zonnepanelen op het westen

Zonnepanelen op het westen produceren relatief veel stroom in de middag en vroege avond. Deze ligging kan aansluiten bij huishoudens die vooral later op de dag elektriciteit gebruiken.

Voorbeelden zijn:

• koken op inductie;
• de wasmachine of droger gebruiken;
• een elektrische auto na thuiskomst laden;
• koeling op warme middagen;
• thuiswerken in de middag;
• huishoudelijke apparaten na school- of werktijd.

De productie begint later dan bij panelen op het oosten. Ook bij een westopstelling ligt de jaaropbrengst per paneel doorgaans lager dan bij een optimale zuidopstelling.

Een westelijk dak kan toch de beste beschikbare plek zijn wanneer het zuidelijke dakvlak klein is, veel schaduw heeft of door dakramen en dakkapellen minder bruikbaar is.

Kijk daarom niet alleen naar de windrichting. Een schaduwvrij westdak kan meer opleveren dan een zuiddak waarop een groot deel van de dag schaduw valt.

Wat is een oost-westopstelling?

Bij een oost-westopstelling wijst een deel van de zonnepanelen naar het oosten en een ander deel naar het westen.

De oostelijke panelen beginnen vroeg met produceren. Wanneer hun opbrengst afneemt, nemen de westelijke panelen een groter deel van de productie over.

Hierdoor ontstaat een breder productieprofiel:

• meer productie in de ochtend dan bij alleen zuid;
• een lagere piek rond het middaguur;
• meer productie in de namiddag dan bij alleen oost;
• een langere periode met bruikbare zonnestroom.

De totale jaaropbrengst per paneel is meestal iets lager dan bij een optimale zuidopstelling. Daar staat tegenover dat de elektriciteit over meer uren beschikbaar is.

Dat kan het directe eigen verbruik verhogen, vooral als de woning zowel in de ochtend als in de namiddag elektriciteit gebruikt.

Oost-west op een plat dak

Op een plat dak kan de installateur de richting en hellingshoek grotendeels zelf bepalen. Een zuidopstelling levert per paneel doorgaans de meeste elektriciteit, maar vraagt relatief veel ruimte tussen de rijen.

De afstand is nodig om te voorkomen dat de ene rij zonnepanelen schaduw op de volgende rij werpt. Milieu Centraal geeft als globale indicatie dat voor een zuidopstelling ongeveer 2,3 vierkante meter dakruimte per vierkante meter zonnepaneel nodig kan zijn.

Bij een oost-westopstelling staan de panelen met de hoge kanten tegen elkaar, ongeveer als kleine dakjes. De rijen kunnen dichter naast elkaar worden geplaatst.

Daardoor passen er op hetzelfde platte dak soms aanzienlijk meer zonnepanelen. De opbrengst per paneel is iets lager, maar het grotere aantal panelen kan zorgen voor een vergelijkbare of zelfs hogere totale jaarproductie.

Andere voordelen van een oost-westopstelling op een plat dak kunnen zijn:

• een lagere maximale productiepiek;
• een betere verdeling over de dag;
• minder ruimte tussen de panelen;
• een gelijkmatigere belasting van de omvormer;
• mogelijk minder windbelasting door de lagere hellingshoek.

De dakconstructie, ballast en bereikbaarheid voor onderhoud moeten altijd worden beoordeeld.

Wat betekent de ligging voor het eigen verbruik?

Het eigen verbruik is het deel van de opgewekte zonnestroom dat je direct in de woning gebruikt. Elektriciteit die op hetzelfde moment wordt geproduceerd en verbruikt, gaat niet eerst via het openbare net.

Een zuidopstelling produceert vaak veel rond het middaguur. Wanneer er dan weinig apparaten actief zijn, wordt een groot deel teruggeleverd.

Een oost-westopstelling verdeelt de productie over een langere periode. Hierdoor is er meer kans dat de productie samenvalt met het dagelijkse stroomverbruik.

Of het eigen verbruik werkelijk stijgt, hangt af van je leefpatroon. Een huishouden dat overdag thuis is, kan ook de hoge middagproductie van een zuidopstelling goed benutten.

Bekijk daarom wanneer je stroom gebruikt:

• vooral in de ochtend;
• voornamelijk rond het middaguur;
• vooral in de namiddag en avond;
• gelijkmatig verspreid over de dag;
• op wisselende momenten.

Een P1-meter en de gegevens van de slimme meter kunnen helpen om je verbruiksprofiel te bekijken.

Waarom wordt het productiemoment belangrijker?

Volgens de Rijksoverheid stopt de salderingsregeling op 1 januari 2027. Vanaf dat moment kun je teruggeleverde elektriciteit niet meer op jaarbasis wegstrepen tegen afgenomen stroom.

Je ontvangt nog wel een terugleververgoeding, maar een direct gebruikte kilowattuur kan meer waard zijn dan een teruggeleverde kilowattuur. Over direct gebruikte zonnestroom betaal je namelijk geen energiebelasting en geen inkoopkosten aan de energieleverancier.

De ligging van de zonnepanelen kan daardoor financieel belangrijker worden. Een oost-westopstelling kan een lager aantal kWh per paneel produceren, maar mogelijk een groter deel op momenten waarop je de stroom zelf gebruikt.

Dat maakt oost-west niet automatisch financieel beter. De uitkomst hangt onder meer af van:

• je stroomverbruik per uur;
• het aantal panelen dat per opstelling past;
• de aanschafkosten;
• de stroomprijs;
• de terugleververgoeding;
• eventuele terugleverkosten;
• de levensduur van de installatie.

In Wat is de terugverdientijd van zonnepanelen in 2026? lees je hoe eigen verbruik en het einde van salderen de financiële berekening beïnvloeden.

Hoe belangrijk is de hellingshoek?

De hellingshoek is de hoek tussen het zonnepaneel en een horizontaal vlak. Een volledig plat paneel heeft een hoek van ongeveer 0 graden. Een verticaal paneel heeft een hoek van 90 graden.

In Nederland leveren zuidgerichte zonnepanelen met een helling van ongeveer 30 tot 40 graden doorgaans een hoge jaaropbrengst.

Bij een oost-westopstelling wordt op platte daken vaak een kleinere hellingshoek gebruikt. Daardoor:

• passen meer panelen op het dak;
• is het verschil tussen de richtingen kleiner;
• kan regen vuil iets minder gemakkelijk wegspoelen;
• moet voldoende ruimte voor onderhoud en afwatering blijven bestaan.

Een grotere hellingshoek is niet automatisch beter. De optimale hoek hangt af van de richting, dakruimte en gewenste verdeling over het jaar.

Steilere panelen kunnen relatief gunstiger zijn bij een laagstaande winterzon. Flauwer liggende panelen kunnen meer profiteren van de hoge zomerzon. De totale winterproductie blijft in Nederland wel veel lager dan de zomerproductie.

Andere factoren kunnen belangrijker zijn dan de richting

De windrichting is slechts één onderdeel van de opbrengstberekening. Soms hebben andere factoren meer invloed.

Denk aan:

• schaduw van bomen;
• een schoorsteen of dakkapel;
• gebouwen in de omgeving;
• vervuiling;
• de kwaliteit en ventilatie van de panelen;
• de capaciteit van de omvormer;
• verschillende hellingshoeken;
• kabellengte en omzettingsverliezen;
• tijdelijke uitschakeling door een hoge netspanning.

Een volledig schaduwvrij westdak kan daardoor beter presteren dan een zuiddak met veel schaduw.

In Schaduw op zonnepanelen: hoeveel opbrengst verlies je? lees je hoe tijdelijke en permanente schaduw de installatie beïnvloeden.

De omvormer bij verschillende richtingen

Panelen op verschillende dakvlakken produceren niet op hetzelfde moment evenveel elektriciteit. Daarom moet de omvormer geschikt zijn voor meerdere richtingen.

Een stringomvormer kan meerdere MPP-trackers hebben. Hiermee kunnen bijvoorbeeld de oostelijke en westelijke panelen afzonderlijk worden aangestuurd.

Het is meestal niet verstandig om panelen met sterk verschillende richtingen zonder berekening in dezelfde string te plaatsen. De panelen kunnen elkaar dan beperken.

Afhankelijk van het dak kan worden gekozen voor:

• één omvormer met meerdere MPP-trackers;
• meerdere stringomvormers;
• micro-omvormers per paneel;
• power optimizers;
• een andere verdeling van de strings.

Micro-omvormers en optimizers zijn niet op ieder dak noodzakelijk. Laat de installateur uitleggen hoe de verschillende richtingen elektrisch worden aangesloten en waarom voor die oplossing is gekozen.

Hoe bereken je het opbrengstverschil?

Voor een eerste inschatting kun je de optimale opbrengst vermenigvuldigen met het percentage dat bij de richting en hellingshoek hoort.

Vereniging Eigen Huis gebruikt voor ideaal geplaatste zonnepanelen een globale jaaropbrengst van ongeveer 0,9 kWh per geïnstalleerde wattpiek. De werkelijke opbrengst kan per locatie en jaar verschillen.

In dit vereenvoudigde voorbeeld levert ieder oost-westpaneel minder op, maar is de totale jaarproductie iets hoger doordat er twee extra panelen passen. De productie wordt bovendien beter over de dag verdeeld.

De werkelijke uitkomst hangt af van de dakmaat, rijafstand, schaduw, locatie, omvormer en gekozen hellingshoek.

Hoe gebruik je PVGIS voor een nauwkeuriger beeld?

PVGIS is een gratis rekenhulpmiddel van het Joint Research Centre van de Europese Commissie. De toepassing gebruikt langjarige gegevens over zoninstraling en weersomstandigheden.

Je vult onder meer in:

• de locatie van de woning;
• het totale vermogen in kWp;
• de hellingshoek;
• de richting;
• het verwachte systeemverlies;
• het type montage.

Vervolgens berekent PVGIS een indicatie van de opbrengst per maand en per jaar.

Voor een oost-westopstelling voer je bij voorkeur twee afzonderlijke berekeningen uit:

1. één berekening voor de oostelijke panelen;
2. één berekening voor de westelijke panelen;
3. tel de maand- en jaaropbrengsten bij elkaar op.

Hierdoor zie je niet alleen het totaal, maar ook hoe de verdeling over het jaar verschilt.

Een opbrengstberekening blijft een verwachting. Bewolking en zonuren verschillen van jaar tot jaar.

Kunnen zonnepanelen op het noorden?

Een noordelijk dak ontvangt minder direct zonlicht dan een dak op het zuiden, oosten of westen. De opbrengst is daarom doorgaans lager.

De hellingshoek maakt hierbij veel verschil. Een flauw noordelijk dak kan nog een redelijk deel van het beschikbare zonlicht opvangen. Bij een steil noorddak daalt de opbrengst sterk.

Panelen op het noorden kunnen worden overwogen wanneer:

• het dak een kleine hellingshoek heeft;
• andere dakvlakken volledig zijn benut;
• er geen schaduw aanwezig is;
• de installatiekosten relatief laag zijn;
• de extra stroom grotendeels zelf wordt gebruikt;
• de lagere opbrengst duidelijk in de offerte is verwerkt.

Laat een noordopstelling afzonderlijk doorrekenen. Gebruik niet dezelfde opbrengstverwachting als voor zuidgerichte zonnepanelen.

Combineren met een thuisbatterij

Een thuisbatterij kan zonnestroom van de middag naar de avond verplaatsen. Hierdoor kan een deel van het verschil tussen een hoge zuidpiek en het verbruik worden opgevangen.

Dat betekent niet automatisch dat zuid altijd beter wordt. Een oost-westopstelling kan het eigen verbruik al zonder batterij verhogen doordat de productie over meer uren wordt verdeeld.

Bij het vergelijken zijn daarom drie gegevens belangrijk:

• hoeveel stroom de zonnepanelen jaarlijks produceren;
• op welke uren deze productie plaatsvindt;
• hoeveel stroom de woning op die uren gebruikt.

Lees Thuisbatterij met zonnepanelen: hoe werkt de combinatie? voor meer uitleg over opslag, eigen verbruik en dagelijkse energiestromen.

Combineren met een elektrische auto of warmtepomp

Een elektrische auto biedt veel ruimte om het stroomverbruik te verschuiven. Staat de auto overdag thuis, dan kan een zuidopstelling aantrekkelijk zijn omdat rond het middaguur veel laadvermogen beschikbaar is.

Komt de auto vooral in de middag thuis? Dan kan een westelijke opstelling beter aansluiten. Een oostopstelling kan geschikt zijn wanneer de auto na een nachtdienst of tijdens de ochtend wordt geladen.

Een warmtepomp gebruikt in de ochtend en avond vaak relatief veel elektriciteit. Een bredere oost-westproductie kan een deel hiervan ondersteunen. In de winter blijft de productie van alle richtingen echter beperkt.

In Hoe werkt slim laden met zonnepanelen en dynamische stroom? lees je hoe een laadpaal het laadvermogen kan aanpassen aan de beschikbare zonnestroom.

Waarop letten bij een offerte?

Vraag de installateur om per mogelijk dakplan minimaal deze gegevens te geven:

• het aantal zonnepanelen;
• het vermogen per paneel;
• het totale vermogen in kWp;
• de richting per dakvlak;
• de hellingshoek;
• de verwachte opbrengst per dakvlak;
• de verwachte totale jaaropbrengst;
• een berekening van eventuele schaduw;
• de verdeling over de omvormer;
• het aantal MPP-trackers;
• de maximale productiepiek;
• de verwachte mate van aftopping;
• het beschikbare dakoppervlak;
• voldoende ruimte voor onderhoud;
• de totale installatiekosten.

Vraag bij twijfel om twee berekeningen, bijvoorbeeld één voor zuid en één voor oost-west. Zo kun je het aantal panelen, de jaaropbrengst en het productieprofiel eerlijk vergelijken.

In Hoeveel zonnepanelen heb ik nodig? Bereken jouw aantal lees je hoe het gewenste vermogen wordt afgestemd op het jaarlijkse en toekomstige stroomverbruik.

Welke richting past bij jouw situatie?

Een zuidopstelling is vaak logisch wanneer:

• de dakruimte beperkt is;
• je per paneel zoveel mogelijk wilt opwekken;
• je rond het middaguur veel stroom gebruikt;
• een elektrische auto overdag kan laden;
• het zuiddak schaduwvrij is.

Een oost-westopstelling is vaak logisch wanneer:

• je zowel ’s ochtends als ’s middags stroom gebruikt;
• je de productie over meer uren wilt verdelen;
• er op een plat dak meer panelen passen;
• je een hoge middagpiek wilt beperken;
• het zuidelijke dakvlak niet beschikbaar is.

Een westopstelling kan aantrekkelijk zijn wanneer het stroomverbruik vooral in de middag en vroege avond plaatsvindt. Een oostopstelling kan beter passen bij een huishouden met veel ochtendverbruik.

De Volterij Keuzehulp helpt je om dakruimte, jaarverbruik en toekomstig stroomverbruik overzichtelijk te combineren.

Conclusie

Zonnepanelen op het zuiden leveren per paneel meestal de meeste elektriciteit. Een combinatie van oost en west heeft een lagere opbrengst per paneel, maar verdeelt de productie beter over de dag.

Op een plat dak kan een oost-westopstelling extra interessant zijn doordat de panelen dichter bij elkaar kunnen staan. Hierdoor passen soms meer panelen op hetzelfde dak.

Kijk daarom niet alleen naar het opbrengstpercentage. Vergelijk het aantal panelen, de totale jaarproductie, de productie per uur en het directe eigen verbruik.

Laat meerdere dakplannen doorrekenen en gebruik je werkelijke stroomverbruik als uitgangspunt. Zo ontdek je of zonnepanelen op oost, west of zuid in jouw situatie het beste resultaat geven.