Hoe bespaar je energie met slim energiebeheer?

Energie besparen met slim energiebeheer begint met inzicht in wanneer je stroom gebruikt. Het begint met inzicht in wanneer je stroom gebruikt en gaat vervolgens een stap verder: apparaten zoveel mogelijk laten werken op momenten waarop dat financieel of energetisch gunstig is.

Dat kan betekenen dat je de elektrische auto laadt wanneer je zonnepanelen veel produceren, de thuisbatterij vult tijdens goedkope stroomuren of de warmtepomp het voorraadvat opwarmt wanneer er zonnestroom beschikbaar is.

Slim energiebeheer betekent dus niet alleen minder energie gebruiken. Het betekent ook dat je dezelfde energie op een slimmer moment gebruikt.

Dat wordt steeds belangrijker nu steeds meer woningen zonnepanelen, een warmtepomp, thuisbatterij en elektrische auto combineren.

Begin met inzicht in je energieverbruik

Voordat je energie slim kunt aansturen, moet je weten waar en wanneer je stroom gebruikt.

Een maandelijkse energierekening geeft daarvoor maar beperkte informatie.

Met een energieverbruiksmanager of P1-meter kun je veel nauwkeuriger zien:

• hoeveel elektriciteit je woning op dit moment gebruikt;
• hoeveel zonnepanelen produceren;
• hoeveel stroom je teruglevert;
• op welke momenten pieken ontstaan;
• hoeveel stroom je ’s nachts gebruikt;
• welke apparaten veel energie vragen.

De Consumentenbond wijst erop dat zo’n energieverbruiksmanager kan helpen om energieverslinders en sluipverbruik te ontdekken.

Zie je bijvoorbeeld iedere nacht een continu basisverbruik van 300 watt, dan kun je onderzoeken welke apparaten daarvoor verantwoordelijk zijn.

Stap 1: pak onnodig energieverbruik aan

De goedkoopste kilowattuur is nog altijd de kilowattuur die je niet hoeft te gebruiken.

Gebruik energie-inzicht daarom eerst om onnodig verbruik op te sporen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• apparatuur die onnodig stand-by staat;
• elektrische boilers die langer verwarmen dan nodig;
• oude koelkasten of vriezers;
• verlichting die onnodig brandt;
• apparaten die ’s nachts blijven draaien;
• onnodig hoge verwarmingstemperaturen.

Een energiemanagementsysteem kan vervolgens helpen het resterende noodzakelijke energiegebruik slimmer te plannen.

Stap 2: gebruik meer van je eigen zonnestroom

Heb je zonnepanelen, dan is het interessant om elektriciteit zoveel mogelijk te gebruiken op het moment waarop je die zelf produceert.

Milieu Centraal rekent voor een gemiddeld huishouden zonder actieve sturing met ongeveer 30 procent direct eigen gebruik van zonnestroom.

De rest wordt teruggeleverd aan het elektriciteitsnet.

Door energiegebruik meer naar zonnige uren te verschuiven kun je het eigen verbruik verhogen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• wasmachine overdag;
• vaatwasser overdag;
• elektrische auto laden;
• warm water produceren;
• thuisbatterij laden;
• warmtepomp slim aansturen.

Vanaf 1 januari 2027 wordt dit extra relevant doordat de salderingsregeling stopt. Volgens de Rijksoverheid kun je teruggeleverde zonnestroom vanaf dat moment niet meer verrekenen met stroom die je later afneemt.

Stroom die je direct zelf gebruikt, hoeft niet eerst via het elektriciteitsnet.

Hoeveel verschil maakt meer eigen verbruik?

Stel dat je zonnepanelen jaarlijks 4.000 kWh produceren.

Bij 30 procent direct eigen gebruik benut je:

4.000 × 30% = 1.200 kWh

zelf op het moment van productie.

De overige 2.800 kWh wordt eerst teruggeleverd.

Als je door slim energiebeheer het eigen gebruik bijvoorbeeld naar 45 procent weet te verhogen, gebruik je:

4.000 × 45% = 1.800 kWh

direct zelf.

Dat is 600 kWh extra eigen zonnestroom.

Hoeveel geld dit precies scheelt hangt af van je stroomtarief, terugleververgoeding en eventuele terugleverkosten.

Wil je eerst weten hoeveel elektriciteit je zonnepanelen produceren? Lees dan Wat leveren zonnepanelen per jaar op?

Stap 3: laat apparaten werken wanneer de zon schijnt

Niet ieder apparaat hoeft op hetzelfde moment te werken.

Vooral apparaten waarvan het gebruik gemakkelijk enkele uren verschoven kan worden zijn interessant.

Bijvoorbeeld:

• vaatwasser;
• wasmachine;
• droger;
• elektrische boiler;
• elektrische auto.

Je kunt dit handmatig doen met een timer, maar een energiemanagementsysteem kan het automatisch regelen.

Het voordeel daarvan is dat het systeem rekening kan houden met de werkelijke zonneproductie.

Een vaste timer weet bijvoorbeeld niet dat het vandaag bewolkt is. Een slim systeem kan zien hoeveel zonne-overschot werkelijk beschikbaar is.

Gebruik je wasmachine en vaatwasser slim

Een wasmachine of vaatwasser gebruikt per beurt relatief weinig energie vergeleken met een elektrische auto of warmtepomp.

Toch is het een eenvoudige eerste stap.

Veel moderne apparaten hebben een uitgestelde startfunctie.

Je kunt bijvoorbeeld ’s ochtends de vaatwasser vullen en instellen dat hij rond het middaguur draait.

Heb je zonnepanelen, dan is de kans groter dat een gedeelte van die elektriciteit rechtstreeks van je dak komt.

Het is alleen niet verstandig apparaten uitsluitend aan te zetten om zonnestroom “op te maken”. Gebruik ze wanneer je ze toch nodig hebt.

Stap 4: laad je elektrische auto slim

Een elektrische auto is één van de grootste flexibele stroomgebruikers in een huishouden.

Juist daarom kan slim laden veel verschil maken.

Een geschikte laadpaal kan het laadvermogen aanpassen aan:

• zonneproductie;
• stroomprijs;
• beschikbare netcapaciteit;
• gewenste vertrektijd.

Stel dat je zonnepanelen 5 kW produceren en je woning 1,5 kW gebruikt.

Dan is ongeveer:

5 – 1,5 = 3,5 kW

zonne-overschot beschikbaar.

Een slimme laadpaal kan proberen ongeveer dat vermogen naar de auto te sturen.

Komt er bewolking en daalt de productie, dan kan het laadvermogen automatisch worden teruggeschakeld.

Milieu Centraal geeft aan dat elektrische auto’s en laadpalen steeds beter geschikt worden voor slim laden op basis van zonnestroom, energieprijzen en belasting van het elektriciteitsnet.

Stap 5: gebruik je warmtepomp als flexibele verbruiker

Ook een warmtepomp kan soms een deel van het energiegebruik verschuiven.

Dat geldt vooral voor warm tapwater.

Bij een volledig elektrische warmtepomp wordt warm douche- en kraanwater meestal opgeslagen in een voorraadvat.

In plaats van dit vat willekeurig gedurende de dag op te warmen, kun je proberen dat vooral te doen wanneer:

• zonnepanelen veel produceren;
• elektriciteit goedkoop is.

Milieu Centraal geeft aan dat het slim overdag opwarmen van zo’n voorraadvat het aandeel eigen zonnestroom flink kan verhogen.

Warm water werkt in feite als een vorm van tijdelijke energieopslag.

Je slaat dan geen elektriciteit op, maar warmte.

Verwarm niet onnodig extra

Slim energiebeheer betekent niet dat je extra energie moet gaan gebruiken omdat stroom op dat moment goedkoop of zelf opgewekt is.

Een woning warmer maken dan nodig om zonnestroom te benutten kan juist energie verspillen.

Het doel blijft:

alleen energie gebruiken die je daadwerkelijk nodig hebt, maar zoveel mogelijk op het gunstigste moment.

Hetzelfde geldt voor elektrische kachels.

Milieu Centraal raadt af om onzuinige apparaten aan te zetten alleen omdat er zonnestroom beschikbaar is.

Stap 6: gebruik een thuisbatterij slim

Een thuisbatterij kan elektriciteit opslaan voor later.

Bij eenvoudige aansturing gebeurt dat meestal zo:

1. zonnepanelen produceren meer dan de woning gebruikt;
2. het overschot gaat naar de batterij;
3. de batterij wordt ’s avonds ontladen.

Een slimmer energiemanagementsysteem kan ook rekening houden met:

• energieprijzen;
• verwachte zonneproductie;
• verwacht stroomgebruik;
• batterijpercentage;
• terugleververgoeding.

Daardoor kan het systeem bijvoorbeeld besluiten om ’s ochtends wat batterijcapaciteit vrij te houden omdat voor de middag veel zonneproductie wordt verwacht.

Of juist uit het net laden wanneer stroom uitzonderlijk goedkoop is.

Wil je weten welke capaciteit logisch is voor jouw woning? Lees dan Hoe groot moet mijn thuisbatterij zijn?

Een thuisbatterij maakt energie niet gratis

Een thuisbatterij veroorzaakt zelf ook verliezen.

Niet iedere kWh die in de batterij wordt opgeslagen komt later volledig beschikbaar.

Daarom moet het financiële voordeel van slim laden en ontladen groot genoeg zijn om:

• energieverlies;
• slijtage;
• aanschafkosten;
• eventuele abonnementskosten;

te compenseren.

Een EMS kan de batterij beter benutten, maar maakt een onrendabele batterij niet automatisch rendabel.

Stap 7: gebruik goedkope uren bij een dynamisch contract

Bij een dynamisch energiecontract verandert de elektriciteitsprijs per uur of kwartier, afhankelijk van het contract en de markt.

Daardoor kun je proberen energiegebruik te verschuiven naar goedkope momenten.

Vooral flexibele apparaten zijn daarvoor interessant:

• elektrische auto;
• thuisbatterij;
• warmwaterboiler;
• warmtepomp.

Een EMS kan prijsinformatie automatisch verwerken.

Je hoeft dan niet iedere dag zelf de goedkoopste uren op te zoeken.

Wanneer is elektriciteit goedkoop?

Goedkope uren liggen niet iedere dag op hetzelfde moment.

Op zonnige en winderige dagen kan veel duurzame elektriciteit beschikbaar zijn.

Daardoor kunnen prijzen laag worden.

Op andere momenten kan juist veel vraag en weinig productie zijn.

Een vast tijdschema is daarom minder slim dan een systeem dat werkelijk naar actuele of vooraf bekende tarieven kijkt.

Vast energiecontract? Slim energiebeheer blijft nuttig

Je hebt geen dynamisch contract nodig om slim met energie om te gaan.

Ook met een vast of variabel contract kun je besparen door:

• minder energie te verspillen;
• meer zonnestroom zelf te gebruiken;
• laadpieken te beperken;
• apparaten slimmer te plannen.

Alleen het voordeel van sturen op wisselende uurprijzen ontbreekt dan.

Voor veel huishoudens zijn eigen zonnestroom gebruiken en verspilling voorkomen al belangrijk genoeg.

Stap 8: voorkom dat alles tegelijk veel stroom gebruikt

Elektrificatie zorgt ervoor dat steeds meer krachtige apparaten in dezelfde woning aanwezig zijn.

Bijvoorbeeld:

• inductiekookplaat;
• warmtepomp;
• elektrische auto;
• thuisbatterij;
• oven;
• wasdroger.

Wanneer meerdere apparaten tegelijkertijd maximaal vermogen vragen, ontstaat een hoge stroompiek.

Een EMS kan helpen om apparaten tijdelijk terug te regelen.

Dit heet vaak load balancing of vermogensmanagement.

Voorbeeld van load balancing

Stel dat je kookt terwijl de auto met hoog vermogen wordt geladen en de warmtepomp ook aanslaat.

Een energiemanagementsysteem kan zien dat de beschikbare capaciteit bijna volledig wordt gebruikt.

Het systeem kan dan bijvoorbeeld tijdelijk:

laadpaal van 11 kW → terugregelen naar 4 kW

Zodra het koken klaar is, kan de auto weer sneller laden.

Je merkt daar mogelijk nauwelijks iets van, terwijl de elektrische aansluiting minder zwaar wordt belast.

Wat kan slim energiebeheer voor je doen?

Stap 9: kijk eerst naar de grootste verbruikers

Je hoeft niet ieder lampje en stopcontact slim te maken.

Begin bij apparaten die veel energie gebruiken of gemakkelijk te verschuiven zijn.

Bij een volledig elektrische woning zijn dat vaak:

1. warmtepomp;
2. elektrische auto;
3. warmwaterproductie;
4. thuisbatterij;
5. grote huishoudelijke apparaten.

Het slim regelen van een telefoonoplader levert nauwelijks iets op.

Het verschuiven van tientallen kWh aan autoladen kan veel relevanter zijn.

Richt je dus eerst op de grootste stromen.

Stap 10: automatiseer pas nadat je inzicht hebt

Het is verleidelijk om meteen een uitgebreid EMS te kopen.

Maar begin liever met meten.

Gebruik enkele weken of maanden een energieverbruiksmanager en kijk:

• waar de grootste pieken zitten;
• hoeveel zonnestroom je teruglevert;
• wanneer de auto wordt geladen;
• hoeveel nachtverbruik je hebt;
• welke apparaten flexibel zijn.

Daarna weet je veel beter welke automatisering daadwerkelijk iets toevoegt.

De Consumentenbond adviseert energieverbruiksmanagers juist omdat je daarmee patronen en energieverslinders kunt herkennen.

Heb je voor slim energiebeheer een EMS nodig?

Nee.

Je kunt zelf al veel doen met:

• timers;
• slimme stekkers;
• uitgestelde start;
• laadpaal-app;
• warmtepompinstellingen;
• energie-app.

Een centraal EMS wordt vooral interessanter wanneer meerdere apparaten automatisch met elkaar moeten samenwerken.

Wil je precies weten wat zo’n systeem doet? Lees dan Wat is een energiemanagementsysteem (EMS) en hoe werkt het?

Wil je weten wat verschillende systemen kosten? Bekijk dan Wat kost een energiemanagementsysteem?

Wat kost slim energiebeheer?

Dat kan variëren van vrijwel niets tot meer dan duizend euro.

Een timer of reeds aanwezige app kan voldoende zijn voor eenvoudige sturing.

Een P1-meter kost vaak enkele tientjes.

Een uitgebreider HEMS kan enkele honderden euro’s kosten en sommige systemen hebben daarnaast abonnementskosten.

De vraag moet daarom niet alleen zijn:

Wat kost het systeem?

Maar vooral:

Welke functie levert mij daadwerkelijk voordeel op?

Betaal niet voor complexe functies die je niet gebruikt.

Wanneer is een EMS vooral interessant?

Een uitgebreid systeem wordt vooral interessant wanneer je meerdere energieapparaten combineert.

Bijvoorbeeld:

• zonnepanelen;
• thuisbatterij;
• warmtepomp;
• elektrische auto;
• laadpaal;
• dynamisch energiecontract.

Dan zijn er veel meer momenten waarop apparaten onderling keuzes moeten maken.

Zonder automatisering moet je die keuzes zelf voortdurend controleren.

Wanneer heb je waarschijnlijk genoeg aan simpele oplossingen?

Heb je zonnepanelen maar nog geen warmtepomp, elektrische auto of thuisbatterij?

Dan kun je vaak al veel bereiken met:

• energie-inzicht;
• timers;
• apparaten overdag gebruiken.

Een ingewikkeld HEMS kan dan meer kosten dan het oplevert.

Begin daarom klein en breid pas uit wanneer je energiesysteem ingewikkelder wordt.

Let op compatibiliteit

Niet ieder apparaat kan met ieder EMS communiceren.

Dat betekent dat je bijvoorbeeld een slim systeem kunt kopen dat uitstekend samenwerkt met je laadpaal, maar je warmtepomp helemaal niet kan aansturen.

Slim energiebeheer vanaf 2027

Het einde van de salderingsregeling maakt timing van stroomgebruik belangrijker.

Vanaf 1 januari 2027 kun je volgens de Rijksoverheid teruggeleverde zonnestroom niet meer wegstrepen tegen stroom die je later van het net afneemt.

Je ontvangt voor teruglevering nog wel een vergoeding.

Daardoor wordt het relatief aantrekkelijker om zonnestroom:

• direct te gebruiken;
• in een elektrische auto te laden;
• als warmte op te slaan;
• eventueel in een thuisbatterij te bewaren.

Een EMS kan helpen om dit automatisch te organiseren.

Kun je hiermee het elektriciteitsnet helpen?

Ja.

Wanneer veel huishoudens op hetzelfde moment veel elektriciteit gebruiken of terugleveren, wordt het elektriciteitsnet zwaarder belast.

Slim energiegebruik kan helpen om pieken te verminderen.

Bijvoorbeeld door:

• elektrische auto’s niet allemaal direct na thuiskomst maximaal te laden;
• laden te verschuiven naar rustige uren;
• zonne-overschot lokaal te gebruiken;
• grote apparaten niet tegelijk te laten draaien.

Milieu Centraal noemt het voorkomen van gelijktijdige hoge belasting ook als één van de mogelijke voordelen van een HEMS.

Bespaar je gegarandeerd geld?

Nee.

Hoeveel je bespaart hangt af van je situatie.

Een huishouden met:

• veel zonnepanelen;
• dynamisch contract;
• elektrische auto;
• batterij;

heeft veel meer mogelijkheden om stroom te verschuiven dan een huishouden zonder deze apparaten.

Ook je gedrag speelt mee.

Wanneer je nu al vrijwel alle was overdag doet en de elektrische auto slim laadt, is de extra winst van automatisering kleiner.

Wees daarom voorzichtig met aanbieders die één gegarandeerd besparingsbedrag voor ieder huishouden noemen.

Hoe begin je vandaag met slim energiebeheer?

Je hoeft niet meteen duizenden euro’s te investeren.

Begin met deze volgorde:

1. Bekijk je jaarlijkse elektriciteitsverbruik.
2. Installeer eventueel een P1-meter.
3. Zoek sluipverbruik en onnodige pieken.
4. Bekijk hoeveel zonnestroom je teruglevert.
5. Verplaats eenvoudige apparaten naar zonnige uren.
6. Stel de laadpaal slimmer in.
7. Kijk of warmwaterproductie verschoven kan worden.
8. Onderzoek pas daarna of thuisbatterij of EMS extra voordeel biedt.
9. Controleer compatibiliteit voordat je nieuwe apparatuur koopt.
10. Automatiseer alleen processen die daadwerkelijk iets opleveren.

Daarmee bouw je stap voor stap een slimmer energiesysteem op.

Conclusie: hoe bespaar je energie met slim energiebeheer?

Slim energiebeheer begint niet bij ingewikkelde technologie, maar bij inzicht.

Ontdek eerst hoeveel energie je gebruikt, wanneer je die gebruikt en hoeveel zonnestroom je teruglevert.

Pak vervolgens onnodig energiegebruik aan.

Daarna kun je energiegebruik verschuiven naar gunstige momenten. Laat bijvoorbeeld de elektrische auto laden wanneer zonnepanelen veel produceren, warm het voorraadvat van de warmtepomp overdag op en gebruik een thuisbatterij alleen wanneer die werkelijk voordeel kan bieden.

Een energiemanagementsysteem kan deze keuzes automatisch maken en wordt vooral interessant wanneer meerdere grote energieapparaten samenkomen.

Vanaf 2027 wordt slim gebruik van eigen zonnestroom extra relevant doordat de salderingsregeling stopt.

Het doel blijft echter eenvoudig: gebruik zo weinig mogelijk energie die je niet nodig hebt en gebruik noodzakelijke energie zoveel mogelijk op het juiste moment.

Wil je eerst begrijpen hoe automatische aansturing precies werkt? Lees Wat is een energiemanagementsysteem (EMS) en hoe werkt het?. Wil je weten wat zo’n systeem kost? Bekijk Wat kost een energiemanagementsysteem? of gebruik de Volterij Keuzehulp om te ontdekken welke energieoplossingen bij jouw woning passen.