Hoeveel vermogen moet mijn warmtepomp hebben?

Het juiste vermogen van een warmtepomp hangt af van het warmteverlies van je woning. Een kleine, goed geïsoleerde tussenwoning heeft minder verwarmingsvermogen nodig dan een grote vrijstaande woning met matige isolatie.

Het benodigde vermogen wordt uitgedrukt in kilowatt, afgekort als kW. Dit getal vertelt hoeveel warmte de warmtepomp op een bepaald moment kan leveren. Het zegt niet rechtstreeks hoeveel elektriciteit het apparaat gebruikt.

Een warmtepomp met te weinig vermogen kan de woning tijdens koude dagen mogelijk niet comfortabel verwarmen. Een te grote warmtepomp is echter ook niet ideaal. Die is meestal duurder en kan vaker aan- en uitschakelen dan nodig.

De betrouwbaarste manier om het juiste formaat te bepalen is een warmteverliesberekening. Met het historische gasverbruik kun je zelf alvast een eerste schatting maken. In dit artikel leggen we beide methoden uit.

Wat betekent het vermogen van een warmtepomp?

Het vermogen geeft aan hoeveel warmte de warmtepomp binnen een bepaalde tijd kan leveren. Een warmtepomp met een verwarmingsvermogen van 6 kW kan onder de opgegeven omstandigheden maximaal ongeveer 6 kWh warmte per uur produceren.

Daarvoor gebruikt het apparaat elektriciteit en warmte uit de buitenlucht, bodem of het grondwater. Hoeveel elektriciteit nodig is, hangt af van het rendement op dat moment.

Stel dat een warmtepomp 6 kW warmte levert met een COP van 4. Het benodigde elektrische vermogen is dan ongeveer:

6 kW ÷ 4 = 1,5 kW

De overige 4,5 kW wordt uit de omgeving gehaald.

De COP verandert doorlopend. Bij een lucht-waterwarmtepomp daalt het rendement meestal wanneer de buitenlucht kouder wordt of wanneer het verwarmingswater een hogere temperatuur moet bereiken.

Daarom moet je bij het vergelijken van warmtepompen altijd onderscheid maken tussen:

• het thermische vermogen in kW;
• het opgenomen elektrische vermogen in kW;
• het rendement bij verschillende temperaturen;
• de hoeveelheid warmte die de woning nodig heeft.

Meer informatie over het elektriciteitsgebruik vind je in Hoeveel stroom verbruikt een warmtepomp?

Hoeveel kW heeft een woning nodig?

Er bestaat geen vast warmtepompvermogen dat bij ieder type woning past. Twee vrijwel identieke huizen kunnen toch een verschillende warmtevraag hebben.

Dat kan bijvoorbeeld komen door:

• dak-, vloer- en gevelisolatie;
• enkel, dubbel of driedubbel glas;
• de grootte en vorm van de woning;
• het aantal buitenmuren;
• kieren en ongecontroleerde luchtlekkage;
• de manier waarop de woning wordt geventileerd;
• de gewenste binnentemperatuur;
• een uitbouw of verwarmde zolder;
• het aantal ruimtes dat wordt verwarmd;
• het lokale klimaat en de ligging van de woning.

Een tussenwoning verliest doorgaans minder warmte dan een vrijstaande woning met hetzelfde woonoppervlak. De tussenwoning deelt namelijk één of twee muren met aangrenzende woningen.

Het bouwjaar geeft een eerste indruk, maar is geen betrouwbare berekening. Een oudere woning kan inmiddels uitgebreid zijn geïsoleerd. Andersom kan een relatief nieuwe woning meer warmte verliezen dan verwacht door veel glas, hoge plafonds of intensieve ventilatie.

Hoe bepaal je het vermogen van een warmtepomp?

Er zijn verschillende manieren om het benodigde vermogen te schatten. Voor een definitieve keuze is een professionele warmteverliesberekening het betrouwbaarst.

Methode 1: een warmteverliesberekening

Bij een warmteverliesberekening wordt bepaald hoeveel warmte de woning verliest wanneer het buiten koud is en binnen de gewenste temperatuur moet worden behouden.

De berekening kijkt onder meer naar warmteverlies via:

• buitenmuren;
• ramen en deuren;
• het dak;
• de beganegrondvloer;
• ventilatie;
• naden en kieren;
• aangrenzende onverwarmde ruimtes.

Ook de gewenste temperatuur per vertrek wordt meegenomen. Een badkamer kan bijvoorbeeld een hogere ontwerptemperatuur krijgen dan een slaapkamer.

Voor woningen wordt vaak gewerkt volgens de methode uit ISSO-publicatie 51. Daarmee kan het benodigde verwarmingsvermogen voor de hele woning én per afzonderlijke ruimte worden bepaald.

De berekening per kamer is belangrijk. De warmtepomp kan als geheel voldoende vermogen hebben, terwijl een radiator in één bepaalde ruimte onvoldoende warmte afgeeft.

Methode 2: berekenen met het gasverbruik

Heb je meerdere jaren in dezelfde woning gewoond? Dan geeft het historische gasverbruik een bruikbare eerste indicatie van de warmtevraag.

Een veelgebruikte vuistregel is:

Benodigd vermogen in kW = gasverbruik voor verwarming × 8 ÷ 1.650

Ook Nefit Bosch beschrijft deze formule als een snelle manier om een eerste schatting te maken.

Gebruik alleen het gas dat voor ruimteverwarming is gebruikt. Trek het verbruik voor douchen, warm water en koken dus van het totale jaarverbruik af.

Je kunt het tapwaterverbruik bijvoorbeeld schatten aan de hand van je gasverbruik in een zomermaand waarin de verwarming uitstaat. Vermenigvuldig dat maandverbruik met twaalf en controleer of het resultaat past bij je normale gebruik.

Gebruik bij voorkeur het gemiddelde van meerdere jaren. Een uitzonderlijk zachte winter, vakantieperiode of tijdelijke verandering in je huishouden kan de uitkomst anders vertekenen.

Methode 3: schatten met woonoppervlak

Sommige online rekentools gebruiken een aantal watt per vierkante meter. Dit kan hooguit een zeer globale indruk geven.

Een woning van 120 m² kan bijvoorbeeld slecht of uitstekend geïsoleerd zijn. Alleen het woonoppervlak zegt daardoor te weinig over het werkelijke warmteverlies.

Gebruik een berekening op basis van vierkante meters daarom niet als enige basis voor een aankoop.

Voorbeeld: vermogen schatten met het gasverbruik

Een huishouden gebruikt gemiddeld 1.500 m³ gas per jaar. Naar schatting wordt daarvan 250 m³ gebruikt voor warm water en koken.

Voor ruimteverwarming blijft over:

1.500 − 250 = 1.250 m³ gas per jaar

Met de vuistregel wordt het geschatte verwarmingsvermogen:

1.250 × 8 ÷ 1.650 = 6,06 kW

De woning heeft volgens deze grove berekening ongeveer 6 kW verwarmingsvermogen nodig.

Dit betekent niet dat automatisch een warmtepomp met het getal 6 kW op de verpakking moet worden gekozen. Een installateur moet ook controleren hoeveel vermogen het betreffende model bij lage buitentemperaturen en de benodigde watertemperatuur kan leveren.

Welke factoren beïnvloeden het benodigde vermogen?

De warmtevraag wordt bepaald door de combinatie van de woning, het gebruik en de verwarmingsinstallatie.

Factoren die het warmtepompvermogen beïnvloeden

Hybride of volledig elektrisch maakt verschil

Het benodigde vermogen hangt ook af van het soort installatie.

Vermogen van een hybride warmtepomp

Een hybride warmtepomp werkt samen met een cv-ketel. De warmtepomp levert gedurende een groot deel van het jaar de verwarming. Bij lage buitentemperaturen, een grote warmtevraag of het maken van warm tapwater kan de cv-ketel bijspringen.

Daardoor hoeft de warmtepomp niet altijd het volledige maximale warmteverlies van de woning te dekken.

Milieu Centraal geeft aan dat hybride warmtepompen voor woningen vaak een vermogen van ongeveer 2 tot 6 kW hebben. Welk vermogen geschikt is, hangt onder andere af van de grootte en isolatie van de woning.

Een kleiner hybride systeem is niet automatisch beter of slechter. Het gekozen vermogen bepaalt wanneer en hoe vaak de cv-ketel moet ondersteunen.

Vermogen van een volledig elektrische warmtepomp

Een volledig elektrische warmtepomp vervangt de cv-ketel. Het systeem moet de woning ook tijdens koude dagen kunnen verwarmen.

Vaak is een elektrisch verwarmingselement aanwezig voor uitzonderlijke omstandigheden of storingen. Wanneer dit element regelmatig moet bijspringen, kan het stroomverbruik echter sterk toenemen.

Bij een volledig elektrische installatie is een nauwkeurige warmteverliesberekening daarom extra belangrijk. Ook de capaciteit voor warm tapwater, het voorraadvat en de beschikbare netaansluiting moeten worden gecontroleerd.

Meer over de keuze tussen beide systemen lees je in Hybride of volledig elektrische warmtepomp: wat is het verschil?

Waarom het vermogen bij koud weer belangrijk is

Het genoemde vermogen op een productpagina geldt altijd bij bepaalde testomstandigheden. Bij lucht-waterwarmtepompen kom je bijvoorbeeld aanduidingen tegen als:

• A7/W35;
• A2/W35;
• A−7/W35.

De letter A staat voor de temperatuur van de buitenlucht. W verwijst naar de temperatuur van het verwarmingswater.

A7/W35 betekent dus dat het vermogen is gemeten bij 7 graden buitentemperatuur en verwarmingswater van 35 graden.

Een woning heeft juist op koude dagen het meeste warmte nodig. Tegelijk kan een lucht-waterwarmtepomp bij een lagere buitentemperatuur minder efficiënt werken. Kijk daarom niet alleen naar het vermogen bij A7/W35.

Vraag welk vermogen en rendement het model levert bij de ontwerpconditie die voor jouw woning is gebruikt. Controleer bijvoorbeeld de prestaties bij een lage buitentemperatuur en bij de aanvoertemperatuur die jouw radiatoren of vloerverwarming nodig hebben.

Ook het ontdooien van de buitenunit vraagt aandacht. Bij koud en vochtig weer kan ijs ontstaan op de warmtewisselaar. De warmtepomp onderbreekt de verwarming dan tijdelijk om deze te ontdooien.

Het afgiftesysteem moet het vermogen kunnen overbrengen

Een warmtepomp kan voldoende warmte produceren, maar die warmte moet ook in de kamers terechtkomen.

Vloerverwarming en lagetemperatuurradiatoren zijn ontworpen om bij een relatief lage watertemperatuur voldoende warmte af te geven. Bestaande radiatoren kunnen soms worden behouden, maar hun warmteafgifte daalt wanneer de watertemperatuur wordt verlaagd.

Een radiator die bij cv-water van 70 graden voldoende warmte levert, kan bij 40 graden veel minder vermogen afgeven.

Daarom moet een installateur per ruimte controleren:

• hoeveel warmte de kamer verliest;
• hoeveel vermogen de radiator of vloerverwarming levert;
• bij welke watertemperatuur dat gebeurt;
• of de waterstroom door het systeem voldoende is;
• of leidingen en verdelers geschikt zijn.

Een grotere warmtepomp lost een te kleine radiator niet automatisch op. De warmte kan dan nog steeds niet goed aan de kamer worden afgegeven.

Wil je weten of je woning en verwarmingssysteem geschikt zijn? Lees dan ook Is mijn woning geschikt voor een warmtepomp?

Wat gebeurt er als de warmtepomp te klein is?

Een warmtepomp met onvoldoende vermogen kan op koude dagen voortdurend op maximaal vermogen draaien zonder de gewenste binnentemperatuur te bereiken.

Mogelijke gevolgen zijn:

• kamers worden niet warm genoeg;
• de woning warmt na afkoeling langzaam op;
• een cv-ketel of elektrisch element moet vaak bijspringen;
• het stroom- of gasverbruik valt hoger uit dan verwacht;
• het systeem produceert tijdens piekbelasting mogelijk meer geluid;
• er blijft minder vermogen over voor het opwarmen van tapwater.

Bij een hybride installatie is enige ondersteuning door de cv-ketel normaal. De vraag is vooral hoe vaak de ketel bijspringt en hoeveel gas je daardoor blijft gebruiken.

Bij een volledig elektrische installatie moet duidelijk zijn welk deel van de warmtevraag door de warmtepomp wordt geleverd en wanneer het elektrische element wordt gebruikt.

Wat gebeurt er als de warmtepomp te groot is?

Extra vermogen lijkt veilig, maar een te grote warmtepomp heeft ook nadelen.

Een modulerende warmtepomp kan zijn vermogen verlagen wanneer minder warmte nodig is. Iedere warmtepomp heeft echter een minimaal vermogen. Kan het apparaat niet ver genoeg terugregelen, dan bereikt het verwarmingswater snel de ingestelde temperatuur.

De warmtepomp stopt vervolgens en start korte tijd later opnieuw. Dit veelvuldig starten en stoppen wordt vaak pendelen genoemd.

Mogelijke gevolgen van overdimensionering zijn:

• een hogere aanschafprijs;
• meer starts en stops;
• mogelijk een lager praktijkrendement;
• extra belasting van onderdelen;
• meer geluid tijdens het starten;
• ingewikkeldere regeling;
• een onnodig grote netbelasting.

Kijk daarom niet alleen naar het maximale vermogen. Het minimale modulerende vermogen is minstens zo belangrijk, vooral tijdens zachte voor- en najaarsdagen.

Moet warm tapwater worden meegerekend?

Een volledig elektrische warmtepomp maakt meestal ook warm tapwater voor de douche en keuken. Dit water wordt opgeslagen in een voorraadvat.

Tijdens het verwarmen van het voorraadvat kan de ruimteverwarming tijdelijk worden onderbroken. Een goed ontworpen systeem plant dit zo dat je daar normaal weinig van merkt.

Het benodigde tapwatervermogen hangt onder meer af van:

• het aantal bewoners;
• het douchegedrag;
• het gebruik van een bad;
• de grootte van het voorraadvat;
• de gewenste watertemperatuur;
• de snelheid waarmee het vat moet herstellen.

Je hoeft het piekvermogen voor ruimteverwarming en tapwater niet altijd simpel bij elkaar op te tellen. De installateur moet beide functies als onderdeel van het totale systeem ontwerpen.

Bij een hybride systeem wordt warm tapwater meestal nog door de cv-ketel gemaakt.

Welke invloed heeft isoleren?

Isolatie verlaagt het warmteverlies en daarmee het vermogen dat nodig is om de woning warm te houden.

Vooral het isoleren van grote oppervlakken kan verschil maken, zoals:

• het dak;
• de gevel;
• de vloer;
• ramen en deuren.

Ook het beperken van kieren vermindert warmteverlies. Goede ventilatie blijft wel noodzakelijk voor een gezond binnenklimaat.

Ben je van plan binnen enkele jaren te isoleren? Laat dan berekenen hoeveel vermogen vóór en na die maatregelen nodig is. Soms is het verstandig eerst te isoleren en daarna de definitieve warmtepomp te kiezen.

Bij een hybride of all-electric-ready systeem kan ook rekening worden gehouden met een latere overstap naar volledig elektrisch verwarmen.

Welke vragen stel je aan de installateur?

Vraag niet alleen welk warmtepompmodel wordt voorgesteld. Laat ook uitleggen hoe het vermogen is bepaald.

Een goede offerte geeft antwoord op de volgende vragen:

• Is er een warmteverliesberekening gemaakt?
• Is het warmteverlies ook per ruimte berekend?
• Welke isolatiegegevens zijn gebruikt?
• Met welke binnen- en buitentemperatuur is gerekend?
• Is toekomstig isoleren meegenomen?
• Hoeveel vermogen levert de warmtepomp bij koud weer?
• Bij welke watertemperatuur geldt dat vermogen?
• Wat is het minimale modulerende vermogen?
• Kunnen de bestaande radiatoren voldoende warmte afgeven?
• Hoe vaak moet een cv-ketel of elektrisch element naar verwachting bijspringen?
• Is de capaciteit voor warm tapwater voldoende?
• Past het elektrische vermogen binnen de huidige netaansluiting?
• Welke instellingen worden na de installatie ingeregeld?

Vraag om de berekening en gebruikte uitgangspunten op papier. Zo kun je offertes beter vergelijken en later controleren waarom voor een bepaald vermogen is gekozen.

Meer algemene aandachtspunten vind je in Welke warmtepomp past bij mijn woning?

Conclusie

Het juiste vermogen van een warmtepomp wordt bepaald door het warmteverlies van de woning, niet alleen door het woonoppervlak of bouwjaar.

Met het gasverbruik kun je zelf een eerste schatting maken. Voor een definitieve keuze is een warmteverliesberekening per woning en bij voorkeur per ruimte nodig.

Controleer daarnaast het vermogen bij lage buitentemperaturen, de benodigde watertemperatuur, het minimale modulerende vermogen en de capaciteit van radiatoren of vloerverwarming.

Kies niet automatisch voor een groter model om zekerheid in te bouwen. Een goed passende en goed ingeregelde warmtepomp werkt meestal rustiger en efficiënter. Gebruik eventueel de Volterij Keuzehulp om eerst te bepalen welk type warmtepomp bij je woning en plannen past.