Welke radiatoren zijn geschikt voor een warmtepomp?

Welke radiatoren zijn geschikt voor een warmtepomp? Dat hangt niet alleen af van het soort radiator, maar vooral van de isolatie van de woning, het benodigde verwarmingsvermogen per kamer en de temperatuur van het verwarmingswater. Bestaande radiatoren hoeven daarom niet automatisch te worden vervangen.

Een warmtepomp werkt het zuinigst met verwarmingswater van ongeveer 30 tot 50 graden. Een cv-ketel verwarmt het water vaak tot 60 graden of meer. Bij een lagere watertemperatuur geeft een radiator minder warmte af. De radiator moet daarom groot genoeg zijn om de kamer ook met lauw verwarmingswater comfortabel warm te houden.

Heb je nog niet bepaald of jouw huis met een lage watertemperatuur kan worden verwarmd? Lees dan eerst Is mijn woning geschikt voor een warmtepomp?

Waarom zijn radiatoren belangrijk bij een warmtepomp?

Een warmtepomp maakt warmte met behulp van elektriciteit. Hoe kleiner het temperatuurverschil is dat de warmtepomp moet overbruggen, hoe efficiënter hij doorgaans werkt. Verwarmingswater van 35 of 45 graden produceren kost minder elektriciteit dan water van bijvoorbeeld 60 graden.

Dat betekent dat niet alleen de warmtepomp zelf belangrijk is. Ook het warmteafgiftesysteem moet bij een lage temperatuur voldoende warmte aan de woning kunnen afgeven. Onder het warmteafgiftesysteem vallen onder andere:

• radiatoren;
• convectoren;
• vloerverwarming;
• wandverwarming;
• plintverwarming.

Wanneer radiatoren bij een lage watertemperatuur te weinig vermogen leveren, duurt het erg lang voordat een kamer warm wordt. Op koude dagen kan de gewenste binnentemperatuur dan mogelijk helemaal niet worden bereikt.

De oplossing is niet altijd het plaatsen van een hogere-temperatuurwarmtepomp. Vaak is het verstandiger om eerst te kijken naar isolatie, grotere radiatoren, radiatorventilatoren of een betere instelling van het verwarmingssysteem. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) werkt een warmtepomp efficiënter naarmate de benodigde aanvoertemperatuur lager is.

Kan een warmtepomp op bestaande radiatoren?

Ja, een warmtepomp kan op bestaande radiatoren worden aangesloten. Of deze radiatoren vervolgens voldoende warmte leveren, moet per woning en bij voorkeur per kamer worden gecontroleerd.

In een goed geïsoleerde woning is minder verwarmingsvermogen nodig. Een bestaande radiator kan dan ondanks de lagere watertemperatuur groot genoeg zijn. In een slecht geïsoleerde kamer moet dezelfde radiator veel meer warmte leveren. De kans dat hij bij een lage temperatuur tekortschiet, is daardoor groter.

De volgende situaties zijn meestal gunstig:

• de woning heeft dak-, vloer- en gevelisolatie;
• er is HR++-glas of beter aanwezig;
• de bestaande radiatoren zijn relatief groot;
• de woning blijft warm met de cv-ketel ingesteld op 50 graden;
• de radiatoren worden over het volledige oppervlak warm;
• het verwarmingssysteem is goed ingeregeld;
• er staan geen meubels of dikke gordijnen voor de radiatoren.

Vooral brede paneelradiatoren met meerdere platen en convectorlamellen kunnen soms behouden blijven. Kleine enkelplaatsradiatoren en smalle designradiatoren hebben bij een lage watertemperatuur meestal minder reserve.

Welke soorten radiatoren zijn geschikt?

Er bestaat niet één radiator die voor iedere warmtepomp en iedere woning geschikt is. De benodigde uitvoering hangt af van het warmteverlies van de kamer en de gekozen aanvoer- en retourtemperatuur.

Paneelradiatoren: type 11, 22 en 33

Bij paneelradiatoren geeft het typenummer aan hoeveel verwarmingsplaten en convectorlamellen aanwezig zijn. Een type 11 heeft één verwarmingsplaat en één pakket convectorlamellen. Een type 22 heeft twee platen en twee pakketten lamellen. Een type 33 heeft drie platen en drie pakketten lamellen.

Hoe meer platen en lamellen een radiator heeft, hoe groter het warmteafgevende oppervlak meestal is. Daardoor kan een type 22 of type 33 bij dezelfde hoogte en breedte meer warmte leveren dan een type 11.

Dat betekent niet dat iedere type 33-radiator automatisch geschikt is. Een kleine type 33 kan nog steeds te weinig vermogen hebben voor een grote of slecht geïsoleerde kamer. Andersom kan een brede bestaande type 22 in een goed geïsoleerde slaapkamer ruim voldoende zijn.

Let bij vervanging ook op de beschikbare ruimte. Een type 33 is aanzienlijk dikker dan een type 11. Controleer daarom of deuren nog kunnen openen, gordijnen vrij hangen en er voldoende ruimte rond de radiator overblijft voor luchtcirculatie.

Lage-temperatuurradiatoren

Een lage-temperatuurradiator, ook wel LTV-radiator genoemd, is ontworpen om bij een lage watertemperatuur relatief veel warmte af te geven. Dat gebeurt met een groot verwarmingsoppervlak, een slimme luchtstroom of ingebouwde ventilatoren.

LTV-radiatoren kunnen interessant zijn wanneer een gewone radiator op dezelfde plek niet genoeg vermogen levert. Ze zijn vooral praktisch in kamers waar geen ruimte is voor vloerverwarming of voor een veel grotere paneelradiator.

Mogelijke voordelen zijn:

• veel warmteafgifte bij een lage aanvoertemperatuur;
• een relatief compact formaat;
• een snellere reactie dan traditionele vloerverwarming;
• soms geschikt voor beperkte koeling, afhankelijk van het systeem.

Daar staan een hogere aanschafprijs en bij actieve modellen enig stroomverbruik tegenover. Vraag bovendien naar het geluidsniveau van ingebouwde ventilatoren. Een zacht geluid kan in een woonkamer nauwelijks opvallen, maar in een stille slaapkamer wel hinderlijk zijn.

Radiatorventilatoren en ventilatorconvectoren

Radiatorventilatoren worden onder of boven op een bestaande radiator geplaatst. Ze laten extra lucht langs de warme platen stromen. Hierdoor wordt de warmte sneller door de kamer verspreid en kan de radiator bij een lagere watertemperatuur meer bruikbare warmte afgeven.

Ventilatoren kunnen een praktische tussenoplossing zijn als een radiator nét te weinig vermogen levert. Ze maken een veel te kleine radiator echter niet ineens geschikt voor iedere kamer.

Een ventilatorconvector is vanaf het ontwerp voorzien van ventilatoren. Daardoor kan het toestel met relatief lage watertemperaturen een behoorlijke hoeveelheid warmte afgeven. Sommige modellen kunnen in combinatie met een geschikte warmtepomp ook koelen.

Controleer bij een ventilatoroplossing:

• het verwarmingsvermogen bij de gekozen watertemperatuur;
• het geluidsniveau bij verschillende ventilatorstanden;
• het elektriciteitsverbruik;
• de bereikbaarheid voor reiniging;
• de beschikbare regeling en thermostaat;
• of condensafvoer nodig is wanneer het systeem kan koelen.

Is vloerverwarming verplicht?

Nee, vloerverwarming is niet verplicht bij een warmtepomp. Het is wel een geschikt afgiftesysteem, omdat een groot vloeroppervlak warmte kan afgeven met water van ongeveer 30 tot 40 graden.

Vloerverwarming zorgt voor een gelijkmatige temperatuur en maakt een lage aanvoertemperatuur mogelijk. Daar staat tegenover dat de aanleg in een bestaande woning ingrijpend kan zijn. Ook reageert vloerverwarming meestal langzamer dan een radiator.

Volgens Milieu Centraal over vloerverwarming kan dit afgiftesysteem vaak met ongeveer 40 graden werken en bij bepaalde vloeren zelfs met circa 30 graden. Goede isolatie onder de vloer blijft belangrijk om warmteverlies naar de ondergrond te beperken.

Een combinatie is eveneens mogelijk. Op de begane grond kan vloerverwarming worden gebruikt, terwijl de slaapkamers boven met voldoende grote radiatoren worden verwarmd. De installatie moet dan zo worden ontworpen dat beide delen de juiste waterstroom en regeling krijgen.

Zo test je bestaande radiatoren op 50 graden

Met de verwarmingstest kun je een eerste indruk krijgen van de geschiktheid van jouw woning en radiatoren. Hierbij verlaag je alleen de maximale temperatuur van het verwarmingswater van de cv-ketel naar 50 graden.

Voer de test bij voorkeur tijdens een koude periode uit. Laat de verwarming enkele dagen achter elkaar normaal functioneren en beoordeel iedere kamer afzonderlijk. Bij verwarming op lage temperatuur is het verstandig om geen grote nachtverlaging toe te passen. Het opnieuw opwarmen duurt namelijk langer.

Let tijdens de test op de volgende punten:

1. Wordt de woonkamer comfortabel warm?
2. Blijven slaapkamers en werkkamers op de gewenste temperatuur?
3. Hoe lang duurt het opwarmen?
4. Worden alle radiatoren gelijkmatig warm?
5. Zijn er kamers die duidelijk achterblijven?
6. Blijft het ook tijdens koude en winderige dagen comfortabel?

De Verwarmingstest van Milieu Centraal beschrijft hoe je de cv-watertemperatuur veilig naar 50 graden verlaagt. Verlaag alleen de temperatuur voor de centrale verwarming en niet de temperatuur van het warme tapwater.

Ook de 50-graden-test van Vereniging Eigen Huis kan worden gebruikt als praktische voorbereiding op verwarmen met een warmtepomp.

Slaagt de woning voor de test, dan is dat een gunstig teken. Het is nog geen volledige garantie dat iedere radiator bij een volledig elektrische warmtepomp groot genoeg is. De buitentemperatuur, testduur, instellingen en het gewenste comfort beïnvloeden het resultaat.

Laat het warmteverlies per kamer berekenen

De nauwkeurigste controle begint met een warmteverliesberekening per vertrek. Daaruit volgt hoeveel verwarmingsvermogen een kamer nodig heeft op een koude winterdag.

Een woonkamer kan bijvoorbeeld 2.000 watt nodig hebben, terwijl een goed geïsoleerde slaapkamer genoeg heeft aan 500 watt. Vervolgens wordt gecontroleerd hoeveel vermogen de aanwezige radiator levert bij de temperatuur waarop de warmtepomp gaat werken.

Voor een betrouwbare berekening zijn onder meer deze gegevens nodig:

• de afmetingen van de kamer;
• het oppervlak van ramen, muren, vloer en dak;
• het isolatieniveau van deze bouwdelen;
• het type beglazing;
• ventilatie en luchtlekken;
• de gewenste binnentemperatuur;
• de lokale ontwerp-buitentemperatuur;
• aangrenzende verwarmde en onverwarmde ruimtes.

De uitkomst helpt niet alleen bij het beoordelen van radiatoren. Ook het vermogen van de warmtepomp moet bij het warmteverlies van de woning passen. Lees hiervoor Hoeveel vermogen moet mijn warmtepomp hebben?

Waarom daalt het vermogen van een radiator?

Het vermogen op het oude typeplaatje of in een verkoopbrochure is vaak gemeten bij een relatief hoge watertemperatuur. Een veelgebruikte oudere meetconditie is 75 graden aanvoer, 65 graden retour en 20 graden kamertemperatuur.

De gemiddelde watertemperatuur is dan 70 graden. Het verschil met de kamertemperatuur bedraagt 50 graden. Dit wordt vaak aangeduid als ΔT50.

Bij een warmtepomp kan het ontwerp bijvoorbeeld uitgaan van 45 graden aanvoer en 35 graden retour. De gemiddelde watertemperatuur is dan 40 graden. Bij een kamer van 20 graden blijft een temperatuurverschil van slechts 20 graden over.

Door dat kleinere verschil geeft dezelfde radiator aanzienlijk minder warmte af. De afname verloopt bovendien niet volledig evenredig. Gebruik daarom de correctietabel of vermogensgegevens van de radiatorfabrikant voor de gekozen temperaturen.

De radiator levert bij de lagere watertemperatuur dus ongeveer 528 watt. Ten opzichte van de benodigde 1.200 watt ontstaat een tekort van circa 672 watt.

In deze kamer is een grotere radiator, een extra radiator, een geschikte ventilatoroplossing of vermindering van het warmteverlies nodig. De gebruikte correctiefactor is een voorbeeld. Gebruik altijd de gegevens van het daadwerkelijke radiatormodel.

Wat kun je doen als een radiator te klein is?

Een onvoldoende radiator hoeft niet altijd één op één te worden vervangen. Er zijn verschillende mogelijkheden om de warmteafgifte te verhogen of de warmtevraag te verlagen.

Kies een groter of dikker model

Een bredere, hogere of dikkere radiator heeft meer warmteafgevend oppervlak. Een type 22 of type 33 kan daardoor meer vermogen leveren dan een dunne enkelplaatsradiator.

Plaats een extra radiator

Soms is er op een tweede wand ruimte voor een aanvullende radiator. De warmte wordt dan ook gelijkmatiger over de kamer verdeeld.

Gebruik radiatorventilatoren

Ventilatoren verbeteren de luchtstroom langs de radiator. Dit kan voldoende zijn wanneer het berekende tekort beperkt is.

Verbeter de isolatie

Dakisolatie, gevelisolatie, vloerisolatie, beter glas en het dichten van ongewenste kieren verminderen het warmteverlies. De bestaande radiator hoeft daarna minder vermogen te leveren.

Verwijder obstakels

Een bank, ombouw of dik gordijn voor de radiator belemmert de luchtstroom. Laat voldoende ruimte onder, boven en voor de radiator vrij.

Kies plaatselijk voor vloerverwarming

Bij een verbouwing kan vloerverwarming in de woonkamer of keuken een logische oplossing zijn. De bestaande radiatoren op andere verdiepingen kunnen eventueel behouden blijven.

Waterzijdig inregelen en voldoende doorstroming

Zelfs een grote radiator presteert slecht wanneer er onvoldoende verwarmingswater doorheen stroomt. Bij een niet-ingeregeld systeem kiezen waterstromen de gemakkelijkste route. Radiatoren dicht bij de warmtepomp krijgen dan mogelijk te veel water, terwijl verder gelegen radiatoren onvoldoende worden gevoed.

Bij waterzijdig inregelen wordt de waterstroom door iedere radiator afgestemd op het benodigde vermogen. Ook de pompsnelheid, leidingdiameters, radiatorkranen en temperatuurverschillen worden gecontroleerd.

Signalen van een ongunstige verdeling zijn:

• sommige radiatoren worden snel heet en andere blijven koud;
• er zijn stromingsgeluiden in leidingen of kranen;
• de warmtepomp schakelt vaak kort achter elkaar in en uit;
• bepaalde kamers blijven structureel achter;
• het temperatuurverschil tussen aanvoer en retour wijkt sterk af van het ontwerp.

Laat het volledige systeem beoordelen wanneer radiatoren worden aangepast. Alleen een grotere radiator ophangen is niet genoeg als de leidingen of instellingen de benodigde waterstroom niet kunnen leveren.

Verschil tussen hybride en volledig elektrisch

Bij een hybride warmtepomp blijft de cv-ketel beschikbaar. De warmtepomp verzorgt een groot deel van de verwarming, terwijl de cv-ketel kan bijspringen bij een hoge warmtevraag of lage buitentemperatuur.

Daardoor kunnen bestaande radiatoren bij een hybride systeem eerder bruikbaar zijn. De cv-ketel kan indien nodig tijdelijk warmer water leveren. Hoe vaker dit nodig is, hoe kleiner doorgaans de gasbesparing.

Een volledig elektrische warmtepomp moet de woning ook tijdens koude winterdagen zelfstandig verwarmen. Het afgiftesysteem moet daarom bij de gekozen lage temperatuur genoeg vermogen leveren. Een berekening per kamer is hierbij belangrijker dan alleen een korte praktijktest.

Meer informatie over deze afweging staat in Hybride of volledig elektrische warmtepomp. Wil je eerst de verschillende systemen vergelijken, bekijk dan Welke warmtepomp past bij mijn woning?

Kan een hoge-temperatuurwarmtepomp oude radiatoren behouden?

Er zijn warmtepompen die hogere watertemperaturen kunnen produceren. Dat kan in bepaalde bestaande woningen een oplossing zijn, bijvoorbeeld wanneer het lastig is om alle radiatoren te vervangen.

Een hogere temperatuur heeft echter een keerzijde. De warmtepomp moet harder werken en gebruikt daardoor doorgaans meer elektriciteit. Kijk daarom niet alleen of een toestel water van 60 of 70 graden kan maken, maar ook naar het rendement bij die temperatuur en bij koud winterweer.

Soms is een combinatie van extra isolatie en enkele grotere radiatoren financieel en energetisch aantrekkelijker dan jarenlang met een hoge aanvoertemperatuur verwarmen. Hoe temperatuur, isolatie en rendement het verbruik beïnvloeden, lees je in Hoeveel stroom verbruikt een warmtepomp?

Verwarmen met lage temperatuur voelt anders

Een radiator die door een cv-ketel wordt gevoed, kan korte tijd zeer heet worden. Bij een warmtepomp voelt de radiator vaak lauw aan en blijft hij langer warmte afgeven. Dat is normaal.

Het doel is niet om de radiator zo heet mogelijk te maken, maar om de kamertemperatuur met een gelijkmatige warmtestroom stabiel te houden. Grote temperatuurverlagingen gedurende de nacht zijn daarom meestal minder handig. De warmtepomp moet de woning de volgende ochtend anders langdurig opwarmen, mogelijk met een hogere watertemperatuur.

Een lage-temperatuursysteem vraagt dus om een andere manier van verwarmen:

• houd de binnentemperatuur redelijk constant;
• gebruik een beperkte nachtverlaging;
• verander instellingen in kleine stappen;
• beoordeel het comfort over meerdere dagen;
• voorkom dat veel verwarmde kamers tegelijk worden afgesloten;
• laat de stooklijn zorgvuldig instellen.

Stappenplan voor het beoordelen van radiatoren

Gebruik het volgende stappenplan voordat je radiatoren bestelt of een warmtepomp laat plaatsen:

1. Controleer de isolatie van dak, gevel, vloer en ramen.
2. Zoek het type en de afmetingen van iedere radiator op.
3. Voer tijdens een koude periode de verwarmingstest op 50 graden uit.
4. Noteer welke kamers voldoende warm worden en welke achterblijven.
5. Laat het warmteverlies per kamer berekenen.
6. Controleer het radiatorvermogen bij de geplande aanvoer- en retourtemperatuur.
7. Bepaal per kamer of isoleren, vergroten, bijplaatsen of ventilatoren de beste oplossing is.
8. Controleer leidingen, radiatorkranen en beschikbare waterstromen.
9. Laat het systeem waterzijdig inregelen.
10. Leg de berekende temperaturen en vermogens vast in de offerte.

Vraag de installateur om de uitgangspunten schriftelijk te vermelden. Zo kun je controleren of het aangeboden systeem is berekend voor bijvoorbeeld 45/35 graden of dat stilzwijgend van een veel hogere temperatuur wordt uitgegaan.

Welke radiatoren zijn uiteindelijk de beste keuze?

De beste radiator voor een warmtepomp is een radiator die bij een zo laag mogelijke watertemperatuur voldoende vermogen levert voor de betreffende kamer. In de ene woning kan dat een bestaande type 22-radiator zijn. In een andere woning is een grotere type 33, een LTV-radiator, ventilatorconvector of vloerverwarming nodig.

Begin daarom niet met het vervangen van alle radiatoren. Breng eerst de warmtevraag en het aanwezige vermogen in kaart. Verbeter vervolgens gericht de kamers die tekortkomen. Dat voorkomt onnodige kosten en kan ervoor zorgen dat de warmtepomp met een lagere temperatuur en een gunstiger rendement werkt.

Neem bij de totale afweging ook de investering mee. Een overzicht van installatiekosten, mogelijke aanpassingen en subsidie vind je in Wat kost een warmtepomp in 2026? Met de Volterij Keuzehulp kun je vervolgens bepalen welke oplossing het beste aansluit bij jouw woning.