Warmtepomp combineren met zonnepanelen: zo werkt het

Een warmtepomp combineren met zonnepanelen klinkt logisch. De warmtepomp gebruikt elektriciteit en de zonnepanelen produceren elektriciteit. Toch betekent dit niet automatisch dat je de warmtepomp volledig op je eigen zonnestroom kunt laten draaien.

De belangrijkste beperking is het verschil tussen zomer en winter. Zonnepanelen leveren de meeste stroom op wanneer er weinig verwarming nodig is. Een warmtepomp verbruikt juist de meeste elektriciteit tijdens koude, donkere maanden.

Desondanks kunnen zonnepanelen en een warmtepomp elkaar goed aanvullen. Je verlaagt er je jaarlijkse netto stroomafname mee en kunt een deel van de opgewekte elektriciteit direct in huis gebruiken. Hoe gunstig de combinatie is, hangt onder meer af van je woning, het type warmtepomp, je jaarlijkse stroomverbruik en de momenten waarop de zonnepanelen energie leveren.

Hoe werken een warmtepomp en zonnepanelen samen?

De warmtepomp wordt normaal aangesloten op de elektrische installatie van de woning. De zonnepanelen zijn via een omvormer eveneens met die installatie verbonden. Er loopt dus meestal geen aparte kabel rechtstreeks van de zonnepanelen naar de warmtepomp.

Op ieder moment wordt automatisch gekeken naar productie en verbruik:

• Produceren de zonnepanelen meer stroom dan je woning verbruikt? Dan lever je het overschot terug aan het elektriciteitsnet.
• Verbruikt de woning meer dan de zonnepanelen leveren? Dan komt het ontbrekende deel uit het net.
• Zijn productie en verbruik precies gelijk? Dan gebruik je alle opgewekte zonnestroom direct in huis.

Stel dat je zonnepanelen op een zonnig moment 3 kW leveren. De warmtepomp gebruikt op datzelfde moment 1,2 kW en de overige apparaten gebruiken samen 0,4 kW. Je gebruikt dan 1,6 kW direct en levert 1,4 kW terug.

Daalt de zonneproductie even later naar 0,5 kW terwijl het totale verbruik 1,6 kW blijft, dan neem je de ontbrekende 1,1 kW af van het net. Dit gebeurt automatisch. Je merkt daar in het dagelijks gebruik niets van.

De verhouding tussen opgenomen elektriciteit en geleverde warmte wordt uitgedrukt met de COP. Een COP van 4 betekent bijvoorbeeld dat de warmtepomp onder de betreffende omstandigheden met 1 kWh stroom 4 kWh warmte levert.

Voor het jaarverbruik is de SCOP relevanter. Die houdt rekening met wisselende buitentemperaturen en bedrijfsomstandigheden gedurende het stookseizoen. De werkelijke prestatie hangt onder andere af van de isolatie, de watertemperatuur, het afgiftesysteem, de instellingen en het weer.

Jaaropbrengst is niet hetzelfde als direct eigen verbruik

Bij het beoordelen van de combinatie worden twee begrippen vaak door elkaar gehaald:

1. De jaarlijkse productie van de zonnepanelen.
2. Het gedeelte van die productie dat direct door de warmtepomp of andere apparaten wordt gebruikt.

Je zonnepanelen kunnen op jaarbasis evenveel elektriciteit produceren als de warmtepomp verbruikt. Toch kan er op koude dagen veel elektriciteit uit het net nodig zijn. De jaarproductie zegt namelijk niets over het precieze moment waarop de stroom beschikbaar is.

In het voorjaar en de zomer leveren zonnepanelen veel elektriciteit. De warmtepomp staat dan weinig aan voor ruimteverwarming. Een volledig elektrische warmtepomp gebruikt nog wel stroom voor warm tapwater en mogelijk voor koeling.

In de herfst en winter draait de warmtepomp vaker en harder. Tegelijkertijd zijn de dagen korter, staat de zon lager en is er vaker bewolking. Vereniging Eigen Huis benoemt dit seizoensverschil ook in haar informatie over zonnepanelen en warmtepompen.

Hoeveel zonnepanelen heb je nodig voor een warmtepomp?

Om een eerste schatting te maken, heb je twee gegevens nodig:

• Het verwachte jaarlijkse elektriciteitsverbruik van de warmtepomp in kWh.
• De verwachte jaarlijkse opbrengst per zonnepaneel op jouw dak.

Het stroomverbruik verschilt sterk per woning. Een hybride warmtepomp gebruikt doorgaans minder elektriciteit dan een volledig elektrische warmtepomp, omdat de cv-ketel nog een deel van de verwarming en meestal het warme tapwater verzorgt.

Bij een volledig elektrische installatie tellen ruimteverwarming en warm tapwater mee. Soms gebruikt het systeem ook elektriciteit voor een bronpomp, circulatiepompen of elektrische bijverwarming.

Gebruik bij voorkeur een warmteverliesberekening en een verbruiksprognose van de installateur. Heb je al een warmtepomp? Gebruik dan gemeten jaargegevens. In Hoeveel stroom verbruikt een warmtepomp? lees je welke factoren het verbruik bepalen.

De opbrengst per paneel hangt onder andere af van het vermogen, de dakrichting, hellingshoek, schaduw en omvormer. Kijk daarom niet alleen naar het aantal panelen of het aantal wattpiek. Gebruik de verwachte opbrengst in kWh voor jouw specifieke dak. Zie ook Wat leveren zonnepanelen per jaar op?

Voorbeeldberekening: hoeveel zonnepanelen dekken het jaarlijkse warmtepompverbruik?

We nemen een fictieve woning met de volgende gegevens:

• Verwacht stroomverbruik warmtepomp: 2.500 kWh per jaar.
• Verwachte opbrengst per extra zonnepaneel: 350 kWh per jaar.
• Overige elektriciteit in de woning laten we in deze berekening buiten beschouwing.

Deze uitkomst betekent alleen dat de panelen over een heel jaar ongeveer voldoende elektriciteit kunnen produceren. Het betekent niet dat de warmtepomp op ieder moment volledig op zonnestroom draait. In de winter neem je waarschijnlijk nog steeds stroom af van het net, terwijl je in de zomer een overschot kunt terugleveren.

Wil je ook het normale huishoudelijke verbruik, elektrisch koken of een elektrische auto meenemen? Tel die verbruiken dan eerst bij elkaar op. Gebruik vervolgens Hoeveel zonnepanelen heb ik nodig? Bereken jouw aantal om een bredere inschatting te maken.

Welke warmtepomp past het beste bij zonnepanelen?

Vrijwel iedere elektrische warmtepomp kan met zonnepanelen worden gecombineerd. De mate waarin je de zonnestroom direct kunt gebruiken, verschilt wel per systeem.

Twijfel je tussen een systeem dat samenwerkt met de cv-ketel en een volledig elektrische installatie? Bekijk dan Hybride of volledig elektrische warmtepomp?

Zo gebruik je meer zonnestroom in de warmtepomp

De jaarproductie kun je niet naar de winter verplaatsen, maar binnen een dag kun je productie en verbruik wel beter op elkaar afstemmen.

Verwarm het voorraadvat overdag

Een volledig elektrische warmtepomp heeft meestal een voorraadvat voor warm tapwater. Dit vat kan, als de regeling daarvoor geschikt is, vooral rond de middag worden opgewarmd.

Milieu Centraal adviseert eveneens om het voorraadvat overdag te verwarmen in zijn praktijktips voor meer eigen zonnestroomgebruik. De warmte blijft in het geïsoleerde vat beschikbaar voor het douchen in de avond of de volgende ochtend.

Laat de normale regeling voor veilig tapwater intact. Verlaag geen noodzakelijke temperaturen en schakel een legionellaprogramma niet uit om stroom te besparen.

Gebruik de woning voorzichtig als warmtebuffer

Op een zonnige winter- of voorjaarsmiddag kun je de woning soms iets eerder verwarmen. Een goed geïsoleerd huis met vloerverwarming kan warmte enkele uren vasthouden.

Een tijdelijke verhoging van bijvoorbeeld een halve graad kan ervoor zorgen dat de warmtepomp overdag meer draait en ’s avonds minder hoeft te verwarmen. Of dit prettig en efficiënt is, hangt af van de isolatie, vloermassa, weersverwachting en warmtepompregeling.

Voorkom grote temperatuurverhogingen. Daardoor kan de warmtepomp op een hogere aanvoertemperatuur gaan werken of kan elektrische bijverwarming inschakelen. Dat vermindert het voordeel.

Laat de warmtepomp rustig en gelijkmatig werken

Een warmtepomp werkt meestal het efficiëntst met een lage watertemperatuur en lange, rustige draaiperioden. Steeds starten en stoppen om iedere korte zonnepiek te volgen kan juist ongunstig zijn.

De adviezen voor slim verwarmen met een warmtepomp benadrukken eveneens dat grote temperatuurverschillen beter kunnen worden voorkomen.

Vloerverwarming en geschikte lagetemperatuurradiatoren helpen de aanvoertemperatuur laag te houden. Meer daarover lees je in Welke radiatoren zijn geschikt voor een warmtepomp?

Gebruik slimme aansturing

Een energiemanagementsysteem kan de productie van de zonnepanelen, het actuele woningverbruik en aanstuurbare apparaten meten. Afhankelijk van de compatibiliteit kan het systeem bijvoorbeeld:

• De tapwaterbereiding verschuiven naar zonnige uren.
• Een kleine tijdelijke temperatuurverhoging toestaan.
• Rekening houden met de weersverwachting.
• Voorkomen dat meerdere zware apparaten tegelijk inschakelen.
• Een thuisbatterij of laadpaal meenemen in de regeling.

Controleer vooraf welke apparaten en communicatieprotocollen worden ondersteund. Niet iedere warmtepomp kan extern worden aangestuurd. In Wat is een energiemanagementsysteem (EMS) en hoe werkt het? lees je wat een EMS wel en niet kan doen.

Verdeel de zonneproductie over de dag

Panelen op het zuiden leveren vaak rond het middaguur hun hoogste vermogen. Een oost-westopstelling verdeelt de productie meer over de ochtend en namiddag. Dat kan de aansluiting op het huishoudelijke verbruiksprofiel verbeteren, hoewel de totale jaaropbrengst op een ideaal zuiddak hoger kan zijn.

Heb je al zonnepanelen? Dan is het meestal niet zinvol om een goed werkende installatie alleen vanwege de warmtepomp te verplaatsen. Bij een nieuwe installatie kun je de dakindeling wel laten vergelijken op jaaropbrengst én verwacht eigen verbruik.

Houd rekening met gelijktijdige stroompieken

Een warmtepomp vraagt meestal geen extreem hoog vermogen als hij rustig draait. Er kan wel een piek ontstaan wanneer elektrische bijverwarming inschakelt. Koken op inductie, de auto opladen en warm tapwater maken kunnen tegelijkertijd ook veel vermogen vragen.

Laat daarom controleren of de groepenkast, hoofdzekering en fasenverdeling geschikt zijn. Slimme vermogensregeling kan apparaten tijdelijk begrenzen of na elkaar inschakelen. Meer uitleg staat in Wat is piekbelasting en hoe voorkom je die?

Is een thuisbatterij nuttig bij deze combinatie?

Een thuisbatterij kan zonnestroom van de middag bewaren voor de avond of nacht. Daarmee kan een deel van het warmtepompverbruik enkele uren worden verschoven.

De batterij lost het seizoensverschil echter niet op. Een gangbare thuisbatterij kan geen groot zomeroverschot opslaan tot een koude winterweek. Bovendien zijn er omzettingsverliezen en is de bruikbare capaciteit beperkt.

Volgens Milieu Centraal kan een batterij het directe gebruik van zonnestroom verhogen, maar word je er niet automatisch zelfvoorzienend mee. In de winter is er bovendien regelmatig te weinig zonneproductie om de batterij volledig op te laden.

Vergelijk daarom eerst de meetgegevens van je woning:

• Hoeveel zonnestroom lever je op doorsneedagen terug?
• Hoeveel stroom gebruik je ’s avonds en ’s nachts?
• Hoe vaak zou de batterij volledig worden geladen en ontladen?
• Welke kosten, verliezen en garanties gelden?
• Wordt de batterij alleen voor eigen zonnestroom gebruikt of ook voor andere energiediensten?

Lees voor een bredere afweging Thuisbatterij met zonnepanelen: hoe werkt de combinatie?

Wat verandert er na het stoppen van de salderingsregeling?

De salderingsregeling stopt volgens de officiële uitleg over de salderingsregeling van de Rijksoverheid op 1 januari 2027. Vanaf dat moment kun je teruggeleverde zonnestroom niet meer wegstrepen tegen later afgenomen elektriciteit.

Je ontvangt nog wel een vergoeding voor teruggeleverde stroom. De waarde daarvan kan verschillen van het bedrag dat je betaalt wanneer je op een ander moment elektriciteit afneemt. Ook kunnen contractvoorwaarden en terugleverkosten invloed hebben.

Daardoor wordt direct eigen verbruik belangrijker. Een kilowattuur die rechtstreeks van je zonnepanelen naar de warmtepomp gaat, hoef je niet bij de energieleverancier in te kopen.

Kijk bij een financiële berekening daarom afzonderlijk naar:

1. Zonnestroom die je direct gebruikt.
2. Zonnestroom die je teruglevert.
3. Stroom die je later van het net afneemt.
4. Vaste kosten, terugleverkosten en eventuele kosten voor slimme apparatuur.

Vermenigvuldig niet simpelweg de volledige jaarproductie met het normale stroomtarief. Dat geeft na het einde van de salderingsregeling meestal een te gunstig beeld.

Begin bij isolatie en een goede dimensionering

Extra zonnepanelen lossen een hoge warmtevraag niet op. Iedere kilowattuur warmte die de woning niet verliest, hoeft de warmtepomp ook niet te produceren.

Controleer daarom eerst de isolatie van dak, gevel, vloer en glas. Kijk ook naar ventilatie, kierdichting en het afgiftesysteem. Een lagere warmtevraag maakt een kleinere warmtepomp mogelijk en verlaagt zowel het winterverbruik als de elektrische piekbelasting.

Laat het vermogen niet bepalen op basis van het aantal beschikbare zonnepanelen. Een te kleine warmtepomp kan comfortproblemen geven of vaak elektrische bijverwarming nodig hebben. Een onnodig groot toestel kan vaker starten en stoppen. Zie Hoeveel vermogen moet mijn warmtepomp hebben?

Voor veel warmtepompen is ISDE-subsidie beschikbaar. De voorwaarden hangen onder meer af van het toestel en de installatie. Controleer vóór aankoop de meldcode en de actuele ISDE-voorwaarden van RVO.

Praktisch stappenplan voor jouw woning

Gebruik dit stappenplan voordat je offertes aanvraagt:

1. Bepaal de warmtevraag van de woning en verbeter waar nodig de isolatie.
2. Kies op basis daarvan een hybride of volledig elektrische warmtepomp.
3. Vraag om een onderbouwde prognose van het jaarlijkse stroomverbruik.
4. Tel het normale huishoudelijke stroomverbruik en toekomstige verbruikers erbij op.
5. Controleer de gemeten of verwachte zonneopbrengst van het dak.
6. Bereken hoeveel panelen op jaarbasis bij het totale verbruik passen.
7. Bekijk per seizoen en per uur hoeveel productie en verbruik samenvallen.
8. Onderzoek of tapwaterbereiding of lichte voorverwarming slim kan worden gepland.
9. Laat de meterkast, hoofdzekering en fasenverdeling controleren.
10. Vergelijk investeringen op kosten, comfort, energiegebruik en toekomstbestendigheid.

Met de Volterij Keuzehulp kun je de belangrijkste kenmerken van jouw woning en energiegebruik overzichtelijk op een rij zetten.

Conclusie

Een warmtepomp combineren met zonnepanelen is technisch eenvoudig en kan de jaarlijkse netto stroomafname verlagen. De zonnepanelen leveren alleen niet automatisch alle elektriciteit op het moment dat de warmtepomp die nodig heeft.

Kijk daarom verder dan de jaaropbrengst. Vooral het directe eigen verbruik, het verschil tussen zomer en winter, de isolatie van de woning en de instellingen van de warmtepomp bepalen het uiteindelijke resultaat.

Slim geplande tapwaterbereiding, een lage aanvoertemperatuur en goede energiemonitoring kunnen de combinatie verbeteren. Begin echter altijd bij een passende warmtepomp en een realistische berekening voor jouw woning.